Quả nhàu tươi có đặc điểm gì?

Trước khi tìm hiểu về đặc điểm của trái nhàu tươi chúng ta cùng là rõ thông tin về cây nhàu. Theo đó, cây nhàu hay còn gọi cây ngao, nhàu núi, giầu… Cây thuộc họ Cà phê, có tên khoa học là Morinda Citrifolia L., thường mọc ở vùng nhiệt đới và ôn đới. Ở nước ta, cây thường mọc nhiều ở những vùng ẩm thấp dọc theo bờ sông, bờ suối, ao hồ hoặc mương rạch ở khắp các tỉnh miền Nam và một số tỉnh miền Trung.

trai-nhau-tuoi-1
Cây nhàu mọc nhiều ở bờ sông, bờ suối, cạnh ao hồ hoặc mương rạch ở khắp các tỉnh miền Nam

Về hình thái, nhàu là cây gỗ nhỏ, mọc đứng với phần thân cao từ 4 – 8m. Thân, cành non có màu nâu nhạt hoặc lục, mập với 4 cạnh rõ ràng, tiết diện vuông, rãnh nhẵn. Đến khi càng già thì tiết diện tròn, màu nâu xám. Lá nhàu mọc đối, hình bầu dục dài 12 – 30cm, rộng 6 – 15cm. Bìa lá hơi dợn sóng, màu xanh bóng đậm ở mặt trên, mặt dưới nhạt hơn mép uốn lượn. Cuống lá dài 1 – 2cm, gân lá nhàu hình lông chim với 6 – 7 cặp gân phụ, nổi rõ ở mặt dưới. Cây nhàu có lá kèm nằm giữa 2 lá mọc đối, cao 1 – 1,5cm, hình xoan, màu xanh nhạt.

Hoa nhàu mọc thành cụm, đầu hình tròn hay hơi bầu dục ở nách lá. Trục cụm hoa màu xanh, nhẵn, hình trụ, dài 1 – 2 cm. Đáy cụm hoa dài 5 – 8 mm, có 3 phiến hẹp. Hoa đều, lưỡng tính, đài hoa là một gờ tròn. Còn ống tràng cao 7 – 12mm, hình phễu, màu xanh nhạt, bên trong có nhiều lông trắng. Mỗi hoa có 5 thùy dài khoảng 5 – 8mm, màu trắng, hình bầu dục với đầu ngọn, đỉnh có phụ bộ là một mấu nhỏ cong vào bên trong. Khi hoa nhàu nở thì các thùy cong xuống dưới, tiền khai van….

Hoa nhàu tàn sẽ kết thành quả hạch kép do bầu noãn và một phần lá đài của các hoa trên cụm hoa dính vào nhau tạo thành. Quả còn non dài từ 5 – 7cm, rộng từ 3 – 4 cm, màu xanh nhạt. Đến khi quả già thì ngả màu vàng hoặc trắng hồng, nhẵn bóng, ngửi thấy mùi khai nồng. Trên quả nhàu có nhiều mắt là vết tích của các đĩa mật.

Thực chất nhàu vốn là quả thịt, hình trứng gồm nhiều quả hạch nhỏ dính vào nhau, khi chín màu vàng, chứa thịt quả dạng cơm mềm ăn được. Bên trong quả nhàu có khá nhiều hạt. Các hạt này có màu nâu đen, hình bầu dục, một đầu nhọn.

trai-nhau-tuoi-2
Quả nhàu thuôn dài, có nhiều mắt, khi chín mắt căng, ngả sang màu vàng

Hiện phần lớn các bộ phận trên cây nhàu đều được dùng làm thuốc nhưng quả nhàu nổi bật hơn cả vì chứa nhiều công dụng cho sức khỏe. Đồng thời, dễ thu hái, dễ sơ chế và sử dụng.

Công dụng của trái nhàu tươi

Quả nhàu tươi có nhiều công dụng cho sức khỏe. Do đó, loại quả này không chỉ được y học cổ truyền, y học dân gian tin dùng mà còn là đối tượng nghiên cứu lớn của y học hiện đại. Theo một số nghiên cứu y học hiện đại, trong quả nhàu có tới 29 loại axit hữu cơ, tinh dầu và nhiều loại axit amin, caroten, vitamin C, sắt, Mg, Ca, K, Na. Đây đều là các dưỡng chất rất tốt cho sức khỏe con người.

Trong quả nhàu có chứa lượng prosertonin nhiều gấp 40 lần so với quả dứa. Khi chất này đi vào cơ thể nó sẽ kết hợp với một enzym nội bào sinh ra xeronin có khả năng làm tế bào tự sửa chữa, tái tạo.

Có nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng dịch quả nhàu chứa chất damnacanthal. Chất này có khả năng làm giảm lượng máu tới khối u. Do đó, ức chế nhiều loại tế bào ung thư một cách hiệu quả. Dịch chiết quả nhàu thì làm giảm sự tiết dịch của niêm mạc dạ dày, tá tràng nên rất tốt với những người mắc bệnh trào ngược dịch dạ dày thực quả hoặc viêm dạ dày thể đa toan.

trai-nhau-tuoi-3
Y học cổ truyền cho rằng trái nhàu tươi có khả năng nhuận tràng điều kinh

Trong khi đó, y học cổ truyền cho rằng quả nhàu vị hăng nồng, tính mát, có thể dùng dùng dưới dạng quả chín, quả chín phơi khô ngâm rượu hoặc sắc uống. Khi sử dụng thường xuyên, đúng liều lượng, trái nhàu tươi có tác dụng nhuận tràng làm thuốc điều kinh, hỗ trợ điều trị ho cảm, hen, thũng, đau gân, đái đường, băng huyết, bạch đới. Trái nhàu tươi và các sản phẩm từ trái nhàu cũng có khả năng giảm nhanh bệnh lỵ, tăng cường hệ miễn dịch và chống viêm.

Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn tìm ra trong quả nhàu có nhiều chất bổ dưỡng giúp giảm đau, kích thích tiêu hóa, tăng cường sức đề kháng của cơ thể. Do đó, trái nhàu tươi thường được chế thành các loại thực phẩm chức năng như nước ép nhàu, bột nhàu…. Có thể nói, trái nhàu tươi là vị thuốc đa năng, vừa thông được huyết mạch, giảm nhanh chứng nhức mỏi, tê tay chân vừa hỗ trợ điều trị đau đầu chóng mặt, thiếu máu não, thiếu máu cơ tim.

Cách dùng trái nhàu tươi để bồi bổ cơ thể, phòng ngừa bệnh tật

Nhàu có rất nhiều công dụng cho sức khỏe và đã được cả y học cổ truyền lẫn y học hiện đại tin dùng. Tuy nhiên, tương tự như vô số vị thuốc khác. Trái nhàu tươi có tốt thì người dùng cũng cần hiểu và biết cách kết hợp, gia giảm các vị thuốc cho phù hợp để nâng cao công dụng, hiệu quả. Dưới đây là một số bài thuốc thực sự đơn giản nhưng không kém phần hiệu quả từ trái nhàu tươi.

– Hỗ trợ điều trị bệnh gút, cao huyết áp, đại tiện táo, mất ngủ, đau lưng, nhức mỏi chân tay, rối loạn kinh nguyệt, khí hư: Chuẩn bị quả nhàu chín 1kg, 1,5 lít rượu trắng 40 độ, 200g đường trắng. Đem quả nhàu chín rửa sạch, thái lát (giữ nguyên hạt), cho vào máy xay sinh tố, thêm 300ml rượu trắng vào xay nguyễn.

Sau đó, cho hỗn hợp vào lọ thủy tinh, thêm 200g đường trắng, đậy kín, ủ trong khoảng 7 – 10 ngày. Mở ra cho tiếp 1,2 lít rượu trắng vào trộn đều. Cuối cùng lọc, ép để lấy nước cốt nhàu dùng dần. Mỗi ngày, người bệnh nên dùng khoảng 5ml sau bữa ăn. Ngày dùng 2 – 3 lần. Nếu không dùng uống được rượu có thể pha loãng với nước ấm uống.

– Giải quyết tình trạng táo bón: Lấy 3 quả nhàu chín, chấm với muối ăn. Ăn thường xuyên còn kích thích tiêu hóa, lợi tiểu, điều kinh, bồi bổ cho cơ thể. Người cao huyết áp bị táo bón dùng bài thuốc này cũng rất tốt.

– Hỗ trợ điều trị kiết lỵ, tiêu chảy, cảm sốt: Chọn quả nhàu già, loại đã ngả màu vàng hoặc trắng hồng. Lấy 3 – 5 quả nướng chín ăn hoặc dùng bài thuốc từ lá nhàu gồm lá nhàu 12g, cỏ sữa 10g, sắc uống.

– Giúp chấn thương phần mềm mau lành: Nếu bị các chấn thương phần mềm như bong gân, tụ huyết, sưng đau thì có thể lấy quả nhàu chín bẻ đôi thoa lên vết thương. Sau đó, đem chính quả nhàu đó bỏ hạt, giã nát, đắp vào chỗ đau băng lại. Thực hiện ngày 2 lần để đạt hiệu quả tốt nhất.

trai-nhau-tuoi-4
Người nhức mỏi tay chân, đau lưng có thể dùng trái nhàu tươi để giúp bệnh thuyên giảm

– Giảm nhức mỏi tay chân, đau lưng: Trường hợp này có thể dùng quả nhàu non hoặc rễ nhàu thái mỏng sao khô. Lấy 300g ngâm trong 2 lít rượu 30 – 40 độ. Sau 2 tuần thì có thể dùng được, uống ngày 2 lần, mỗi lần 1 ly con 30 – 40ml. Ngoài ra, một số trường hợp đau lưng nhức mỏi cơ khớp cũng dùng 15 – 20g quả nhàu gần chín thái lát phơi khô sắc uống hoặc ngâm rượu uống trong ngày.

– Hỗ trợ điều trị rối loạn kinh nguyệt ở người cao huyết áp: Chuẩn bị quả nhàu 20g, ích mẫu 20g, hương phụ (củ gấu) tẩm dấm sao 12g, cam thảo dây 6g. Cho tất cả vào nồi sắc uống ngày 1 thang. Nước thuốc chia làm 2 – 3 lần uống trong ngày.

– Bồi bổ cơ thể: Lấy trái nhàu tươi, loại gần chín rửa sạch, để cho ráo, xắt lát, trộn với đường cát theo tỷ lệ 1kg nhàu với 300g đường cát trắng. Cho vào hũ thủy tinh, sau 15 ngày ép lấy nước uống dần. Mỗi bữa ăn chừng hai ly nhỏ, nếu quá ngọt thì có thể pha loãng với nước ấm để uống. Các này cũng điều hòa huyết áp, chống viêm nhiễm, giảm đau nhức mệt mỏi cơ thể, phục hồi các tế bào bị thương tổn suy yếu, tăng cường khả năng miễn dịch hiệu quả.

Một số lưu ý khi dùng trái nhàu tươi

Khi dùng trái nhàu tươi để phòng trị bệnh, bồi bổ cơ thể, mọi người cũng cần lưu ý quả nhàu có vị mát, rễ có vị ấm hơn và đều có khả năng hoạt huyết thông kinh nên những trường hợp đau nhức do huyết ứ, đau đầu, chóng mặt, mất ngủ do máu lên não kém đều có thể dùng được. Nhưng nhàu không thể thay thế được các vị thuốc có khả năng bổ khí, dưỡng huyết trong y học cổ truyền. Ngoài ra, chính vì tính thông kinh hoạt huyết mạnh nên nhàu được khuyến cáo là không dùng cho phụ nữ có thai.

Ngoài ra, ngoài giống nhàu có tên khoa học là Morinda Citrifolia L. mọc phổ biến ở nước ta, các nhà khoa học cũng đã điều tra và phát hiện tại Đà Nẵng có một loại nhàu rừng còn gọi là nhó đông có tên khoa học là Morinda longissima Y.Z. Ruan. Cây mọc hoang rải rác trong rừng thường xanh thứ sinh ở Hòa Khương, Hòa Ninh, Hòa Phú, Hòa Bắc. Theo kinh nghiệm của một số thầy thuốc nam ở địa phương thì có thể dùng nhàu rừng này thay nhàu ta (tên khoa học Morinda Citrifolia L.) để dùng làm thuốc cho bệnh thấp khớp, cao huyết áp.

Cuối cùng, cây nhàu chỉ mọc nhiều ở miền Nam, số ít ở miền Trung nhưng nhu cầu sử dụng của nhân dân trong cả nước là rất lớn. Hiện cũng có một số cơ sở tiến hành nhập trái nhàu tươi và phân bố ở khắp mọi miền đất nước. Tuy nhiên, nhàu tươi đặc biệt là những quả đã già, đã chín thường khó vận chuyển, bảo quản trong thời gian dài.

Do đó, hàng loạt sản phẩm từ trái nhàu tươi như trái nhàu khô, viên nhàu, bột nhàu, nước cốt nhàu, trà nhàu đã ra đời, các sản phẩm này đều có ưu điểm là đã được bào chế kỹ lưỡng, giữ được công dụng của trái nhàu tươi nhưng sử dụng, vận chuyển, bảo quản đơn giản. Có thể đưa đi khắp mọi miền đất nước và nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới mà vẫn đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng.

Đặc biệt với những người không quen hay sợ mùi khai của trái nhàu tươi thì các sản phẩm từ quả nhàu thực sự sẽ là cứu cánh vì mùi khai nồng đặc trưng này sẽ phần nào được giảm bớt để người dùng sử dụng thoải mái hơn.